آیا نوشیدن قهوه و چای کافئین‌دار می‌تواند خطر زوال عقل را کاهش دهد ؟

 به گزارش خبرنگار سلامت ایونا  به نقل از تایمز ، اگر فکر می‌کنید نوشیدن روزانه اسپرسو یا چای ارل‌گری ذهن شما را تیزتر می‌کند و یک مطالعه بزرگ و جدید شواهدی از فواید شناختی قهوه و چای ارائه می‌دهد؛ البته به شرطی که این نوشیدنی‌ها کافئین‌دار باشند و به میزان متعادل مصرف شوند: روزانه دو تا سه فنجان قهوه یا یک تا دو فنجان چای.

مصرف روزانه قهوه و چای کافئین‌دار و سلامت مغز

افرادی که این مقدار کافئین را برای چند دهه مصرف کرده بودند، در مقایسه با کسانی که کافئین کمی مصرف می‌کردند یا اصلاً مصرف نمی‌کردند، کمتر به زوال عقل مبتلا شدند. پژوهشگران در این مطالعه ۱۳۱ هزار و ۸۲۱ نفر را تا ۴۳ سال دنبال کردند.

الدین شادیاب، استاد بهداشت عمومی و پزشکی در دانشگاه کالیفرنیا سن‌دیگو که در این پژوهش مشارکت نداشت، گفت:
«این یک مطالعه بسیار بزرگ، دقیق و بلندمدت است که نشان می‌دهد نوشیدن دو تا سه فنجان قهوه در روز با کاهش خطر زوال عقل ارتباط دارد.»

یافته‌های این پژوهش که روز دوشنبه در مجله JAMA منتشر شد، ثابت نمی‌کند که کافئین مستقیماً باعث این اثرات مفید می‌شود. ممکن است عوامل دیگری نیز در حفظ سلامت مغز افراد مصرف‌کننده کافئین نقش داشته باشند.

با این حال، متخصصان مستقل می‌گویند این مطالعه بسیاری از عوامل مؤثر دیگر از جمله بیماری‌ها، داروها، رژیم غذایی، سطح تحصیلات، وضعیت اقتصادی-اجتماعی، سابقه خانوادگی زوال عقل، شاخص توده بدنی، سیگار کشیدن و بیماری‌های روانی را در تحلیل خود لحاظ کرده است.

این ارتباط حتی در افرادی که ریسک ژنتیکی آلزایمر یا دیگر انواع زوال عقل را داشتند نیز مشاهده شد. این پژوهش که با بودجه مؤسسه ملی سلامت آمریکا انجام شد، میان انواع مختلف زوال عقل تمایزی قائل نشد.

برخی مطالعات قبلی فواید شناختی کافئین را تأیید نکرده بودند، اما اغلب آن‌ها محدودیت‌هایی مانند دوره‌های کوتاه بررسی یا ارزیابی یک‌باره رژیم غذایی داشتند. این مطالعه جدید با مجموعه‌ای رو به رشد از تحقیقات همسو است که نشان می‌دهند قهوه کافئین‌دار می‌تواند خطر بیماری‌های مزمن مرتبط با افزایش سن را کاهش دهد.

پژوهشگران داده‌های دو مطالعه طولانی‌مدت را بررسی کردند:

شرکت‌کنندگان که در آغاز معمولاً در دهه ۴۰ یا اوایل ۵۰ سالگی بودند، به‌طور منظم پرسش‌نامه‌هایی درباره رژیم غذایی، سلامت و سبک زندگی پر می‌کردند. در طول این مدت، ۱۱ هزار و ۳۳ نفر به زوال عقل مبتلا شدند که از طریق گواهی فوت یا تشخیص پزشک ثبت شد.

چه مقدار کافئین بیشترین فایده را دارد؟

در مقایسه با افرادی که تقریباً هیچ کافئینی مصرف نمی‌کردند:

• نوشیدن ۱ تا ۵ فنجان قهوه کافئین‌دار با حدود ۲۰ درصد کاهش خطر زوال عقل همراه بود.

• مصرف حداقل یک فنجان چای کافئین‌دار در روز با حدود ۱۵ درصد کاهش خطر همراه شد.

اما مصرف بیش از دو و نیم فنجان قهوه در روز مزیت بیشتری ایجاد نکرد. به گفته دکتر دانیل وانگ، نویسنده ارشد مطالعه، احتمالاً بدن انسان نمی‌تواند بیش از این مقدار از ترکیبات فعال زیستی قهوه و چای بهره ببرد.

این مطالعه اثر منفی مشخصی برای مصرف بالاتر کافئین نشان نداد، اما پژوهش‌های دیگر حاکی از آن‌اند که مصرف بیش از حد می‌تواند خواب را مختل کرده یا اضطراب را تشدید کند.

در یک مطالعه سال ۲۰۲۵ درباره ارتباط کافئین و کاهش مرگ‌ومیر، پژوهشگران دریافتند که بیش از سه فنجان قهوه فایده اضافی ندارد و افزودن مقدار زیاد شیر یا شکر می‌تواند این مزایا را از بین ببرد. مطالعه زوال عقل، مصرف شیر و شکر را بررسی نکرد.

علاوه بر زوال عقل، پژوهشگران کاهش شناختی ذهنی را نیز بررسی کردند؛ یعنی احساسی که فرد دارد مبنی بر ضعیف شدن حافظه و تفکر، که اغلب نشانه‌ای اولیه از زوال عقل است. مصرف‌کنندگان بیشتر کافئین کمتر چنین احساسی گزارش کردند.

حدود ۱۷ هزار زن بالای ۷۰ سال نیز در آزمون‌های شناختی دوره‌ای شرکت کردند. افرادی که کافئین بیشتری مصرف می‌کردند، نمرات بهتری نسبت به سن خود داشتند و افت شناختی آن‌ها حدود هفت ماه کندتر بود.

چرا کافئین ممکن است مفید باشد؟

دانشمندان معتقدند کافئین ممکن است با:

• کاهش التهاب عصبی

• بهبود عملکرد عروقی

• افزایش حساسیت به انسولین و کاهش خطر دیابت

به سلامت مغز کمک کند؛ دیابت یکی از عوامل خطر زوال عقل است.

به گفته شادیاب، این نتایج لزوماً به معنای توصیه به شروع مصرف قهوه برای همه نیست، اما برای کسانی که هم‌اکنون قهوه می‌نوشند، خبر اطمینان‌بخشی است.

فانگ فانگ ژانگ، اپیدمیولوژیست دانشگاه تافتس، می‌گوید افرادی که کافئین مصرف نمی‌کنند می‌توانند «با مقدار کم امتحان کنند»، به‌ویژه اگر به کافئین حساس هستند.

ارتباط بین کافئین و کاهش خطر زوال عقل در افراد زیر ۷۵ سال قوی‌تر بود. به گفته وانگ، اختلال شناختی طی دهه‌ها شکل می‌گیرد، بنابراین تغییر عادات سلامتی پیش از میانسالی می‌تواند اثرگذارتر باشد.

شرکت‌کنندگان همگی از جامعه پزشکی بودند و ممکن است نماینده کل جمعیت نباشند. با این حال، مصرف‌کنندگان بیشتر کافئین در این مطالعه بیشتر سیگار می‌کشیدند و الکل مصرف می‌کردند، که نشان می‌دهد لزوماً سالم‌تر از میانگین جامعه نبودند.

پژوهشگران همچنین نتوانستند همه عوامل مداخله‌گر را حذف کنند؛ از جمله این احتمال که برخی افراد به دلایل پزشکی به نوشیدنی بدون کافئین روی آورده باشند، نه به دلیل تأثیر مستقیم خود نوشیدنی.